Vừa qua, vòng Chung kết Cuộc thi Hùng biện tiếng Nhật toàn quốc Cúp JLAN-Test lần thứ 9 diễn ra tại Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM (UEF), quy tụ những học sinh, sinh viên xuất sắc đến từ nhiều trường THPT, cao đẳng và đại học trên cả nước.
Không chỉ là sân chơi kiểm tra năng lực sử dụng tiếng Nhật, mùa thi thứ 9 để lại dấu ấn bởi những câu chuyện rất thật của người trẻ Việt Nam qua hai chủ đề “Thất bại của tôi” và “Người kiến tạo tương lai”. Từ thất bại, bệnh tật, những định kiến từng phải đối diện đến khát vọng đóng góp cho cộng đồng, quảng bá hình ảnh Việt Nam và kết nối hai đất nước Việt Nam – Nhật Bản, mỗi bài hùng biện trở thành một câu chuyện về cách người trẻ nhìn nhận chính mình và lựa chọn tương lai.
Khi ngoại ngữ không chỉ để nói một ngôn ngữ khác
Vòng chung kết năm nay có 14 thí sinh đến từ các cơ sở giáo dục trên toàn quốc. Mỗi thí sinh thực hiện bài hùng biện bằng tiếng Nhật trong thời gian từ 4 phút đến 4 phút 30 giây và trực tiếp trả lời câu hỏi của Ban Giám khảo. Các phần thi được đánh giá trên ba nhóm tiêu chí: độ chính xác của tiếng Nhật, nội dung và kỹ năng trình bày.
Đồng hành cùng cuộc thi là các chuyên gia giáo dục, giảng viên tiếng Nhật, đại diện các trường đại học, tổ chức giáo dục Việt Nam – Nhật Bản; trong đó có đại diện Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại TP.HCM, Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam và Hiệp hội Giáo dục tiếng Nhật dành cho các quốc gia không sử dụng chữ Hán JLAN.
- Ito Sukerou – Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục tiếng Nhật dành cho các quốc gia không sử dụng chữ Hán JLAN nhấn mạnh, giá trị của một cuộc thi hùng biện không chỉ nằm ở việc người học có thể sử dụng tiếng Nhật chính xác đến đâu, mà quan trọng hơn là họ có điều gì muốn nói bằng ngôn ngữ ấy.
“Khi một người trẻ có thể kể câu chuyện của chính mình, trình bày suy nghĩ của mình và đối thoại với người khác bằng một ngôn ngữ khác, ngoại ngữ lúc đó đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một môn học. Nó trở thành công cụ để con người hiểu nhau và kết nối với nhau. Điều chúng tôi mong đợi ở các thí sinh không chỉ là tiếng Nhật tốt, mà là những người trẻ có suy nghĩ độc lập, có khát vọng và có khả năng đóng góp cho tương lai.”
Đại diện Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại TP.HCM, bà Yumioka Haruna – Lãnh sự, Trưởng Ban Văn hóa – Giáo dục, đánh giá những sân chơi học thuật như JLAN-Test góp phần tạo thêm cơ hội để thế hệ trẻ hai nước hiểu nhau từ ngôn ngữ, văn hóa và những trải nghiệm thực tế.
“Mỗi bạn trẻ học tiếng Nhật hôm nay đều có thể trở thành một cầu nối giữa Nhật Bản và Việt Nam trong tương lai. Tôi rất ấn tượng khi các thí sinh không chỉ thể hiện khả năng ngôn ngữ mà còn mang tới những suy nghĩ sâu sắc về bản thân, cộng đồng và trách nhiệm của thế hệ trẻ.”
Mùa trước dừng bước, mùa này trở thành Quán quân
Một trong những câu chuyện gây xúc động tại vòng chung kết là hành trình của Đào Nguyễn Hà Anh, sinh viên Trường Đại học Hà Nội.
Năm lớp 9, Hà Anh mắc ung thư xương và phải cắt bỏ một bên chân. Trở lại trường sau thời gian điều trị, cô từng nghe những lời khiến mình tổn thương rằng tiếp tục học tập có thể chỉ là “tốn tiền vô ích”.
Hà Anh đã lựa chọn trả lời những định kiến ấy bằng việc tiếp tục học.
Cô thi đỗ vào ngôi trường đại học mình mơ ước, học tiếng Nhật, tham gia các hoạt động giao lưu giữa người khuyết tật Việt Nam và Nhật Bản và trở thành phiên dịch viên tình nguyện. Từ chính những hoạt động ấy, Hà Anh nhận ra giá trị của mình không nằm ở ánh mắt thương hại hay đánh giá của người khác, mà nằm ở khả năng lựa chọn và tạo dựng tương lai cho chính mình.
Trên sân khấu JLAN-Test lần thứ 9, Hà Anh kể câu chuyện của mình qua hình ảnh “chiếc cánh đơn bay đến tương lai”.
“Sức mạnh của con người không nằm ở đôi chân bước đi, mà nằm ở tâm trí luôn kiên trì tiến về phía trước”, Hà Anh chia sẻ trong bài hùng biện.
Phía sau chiến thắng năm nay còn là một “thất bại” ít người biết đến. Tại mùa thi JLAN-Test lần thứ 8, Hà Anh từng tham gia nhưng không thể bước vào vòng chung kết.
Cô trở lại sau một năm. Và lần trở lại này, cô bước lên vị trí cao nhất.
Chia sẻ sau khi trở thành Quán quân, Hà Anh nói: “Năm trước, khi không thể vào vòng chung kết, tôi đã buồn và từng tự hỏi mình còn thiếu điều gì. Nhưng chính lần dừng lại đó khiến tôi hiểu rằng thất bại không có nghĩa là mình không đủ khả năng; đôi khi nó chỉ nói rằng mình cần thêm thời gian để chuẩn bị. Tôi trở lại JLAN-Test năm nay không phải để chứng minh mình giỏi hơn ai, mà muốn thử xem bản thân có thể đi xa hơn chính mình của một năm trước hay không.”
Với Hà Anh, phần thưởng là chuyến trải nghiệm, học tập tại Nhật Bản trong 7 ngày mang một ý nghĩa đặc biệt.
“Từ một cô bé từng nghĩ những giấc mơ của mình đã dừng lại khi phải cắt bỏ một chân, hôm nay tôi lại nhận được một tấm vé để đến Nhật Bản. Tôi nghĩ đây không chỉ là phần thưởng của một cuộc thi. Nó nhắc tôi rằng chỉ cần mình còn muốn bước tiếp thì vẫn luôn có một con đường khác để đi.”
Kiến tạo tương lai bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ
Nếu Hà Anh kể câu chuyện kiến tạo tương lai từ hành trình vượt qua giới hạn của chính mình, bài hùng biện của Đinh Ngọc Cẩm Tiên – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM lại đặt ra một câu hỏi: “Ai là người tạo nên tương lai?”
Từng nghĩ tương lai được tạo nên bởi các chính trị gia, nhà khoa học hay những con người đặc biệt được lịch sử ghi tên, trải nghiệm học tập tại Nhật Bản đã khiến Cẩm Tiên thay đổi suy nghĩ.
Khi chứng kiến những thông tin chưa tích cực về người Việt Nam tại Nhật Bản, thay vì chỉ buồn hay phản ứng, cô lựa chọn bắt đầu từ hành động của chính mình với suy nghĩ: “Mỗi du học sinh đều là một đại diện cho quốc gia.”
Cẩm Tiên lựa chọn sự chân thành trong giao tiếp, tích cực giới thiệu Việt Nam tại các hoạt động quốc tế. Trong một lần mặc áo dài thuyết trình về đất nước, khi một người bạn Đức nói rằng “một ngày nào đó mình muốn đến Việt Nam”, cô nhận ra những hành động tưởng như rất nhỏ cũng có thể góp phần thay đổi cách một người nhìn về một đất nước.
Từ trải nghiệm ấy, Cẩm Tiên đưa ra thông điệp: tương lai không phải điều ở thật xa, mà đang được âm thầm kiến tạo từ những lựa chọn và hành động nhỏ bé của mỗi người hôm nay.
Đó cũng là điểm gặp nhau giữa nhiều bài hùng biện tại mùa thi thứ 9: người kiến tạo tương lai không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều lớn lao. Một sinh viên học tốt hơn, một du học sinh ứng xử tử tế hơn, một người trẻ dám đứng dậy sau thất bại hay một cá nhân sử dụng năng lực ngoại ngữ để giúp đỡ cộng đồng – đều đang tham gia vào quá trình kiến tạo tương lai.
Từ một cuộc thi tiếng Nhật đến những “cầu nối” Việt – Nhật
Ông Nguyễn Duy Anh – Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hiệu trưởng Học viện Nhật ngữ GAG, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội người Việt Nam tại Nhật Bản, cho rằng mục tiêu dài hạn của cuộc thi không chỉ là tìm ra người nói tiếng Nhật tốt nhất.
“Chúng tôi muốn người trẻ hiểu rằng học một ngoại ngữ không phải chỉ để có thêm một chứng chỉ hay một cơ hội việc làm. Khi hiểu ngôn ngữ, các bạn có thêm khả năng hiểu văn hóa, con người và xã hội của một quốc gia. Và khi có đủ hiểu biết, các bạn có thể trở thành những cầu nối thực sự giữa Việt Nam và Nhật Bản.”
Theo ông Nguyễn Duy Anh, hai chủ đề “Thất bại của tôi” và “Người kiến tạo tương lai” được lựa chọn cũng nhằm đưa cuộc thi đến gần hơn với đời sống của người trẻ.
“Giáo dục không nên khiến người trẻ sợ thất bại. Điều quan trọng là sau một lần không thành công, các bạn hiểu thêm điều gì về mình và sẽ làm gì tiếp theo. Câu chuyện của Hà Anh là một minh chứng rất rõ. Một năm trước em chưa thể vào chung kết, một năm sau em trở lại và giành giải cao nhất. Nhưng điều đáng quý hơn chiếc cúp là em đã không để một kết quả của ngày hôm qua quyết định giới hạn của ngày mai.”
Đại diện đơn vị đăng cai, TS. Đỗ Hữu Nguyên Lộc – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM, cho rằng trong môi trường giáo dục hiện đại, năng lực ngoại ngữ cần đi cùng tư duy, kỹ năng giao tiếp và khả năng hội nhập.
“Một sinh viên giỏi ngoại ngữ không chỉ là người sử dụng đúng từ vựng hay ngữ pháp. Các em cần biết sử dụng ngôn ngữ để trình bày quan điểm, thuyết phục, đối thoại và kết nối với thế giới. Những cuộc thi như JLAN-Test tạo ra môi trường thực hành rất có giá trị cho quá trình đó.”
Một chiếc cúp, một chuyến đi và nhiều hành trình mới
Khép lại vòng chung kết, người chiến thắng nhận Cúp JLAN-Test cùng chuyến tham quan, trải nghiệm và học tập tại Nhật Bản trong 7 ngày. Nhưng với tinh thần của mùa thi thứ 9, giá trị của cuộc thi không dừng ở thứ hạng.
Từ câu chuyện một cô gái từng mất đi một chân vì ung thư xương nhưng không từ bỏ việc học; một thí sinh từng dừng bước ở mùa trước nhưng trở lại để trở thành Quán quân; đến một người trẻ nhận ra mỗi hành động của mình ở nước ngoài đều góp phần tạo nên hình ảnh Việt Nam – những bài hùng biện cho thấy ngoại ngữ có thể trở thành phương tiện để người trẻ kể câu chuyện của mình, hiểu người khác và tìm thấy vị trí của bản thân trong một thế giới ngày càng kết nối.
Hình ảnh “chiếc cánh đơn” trong bài hùng biện của Hà Anh vì thế cũng có thể xem như một thông điệp đẹp của JLAN-Test mùa thứ 9:
Không phải ai bước vào tương lai cũng có một hành trình hoàn hảo.
Có người bắt đầu từ một thất bại. Có người bước đi sau những mất mát. Có người chỉ bắt đầu bằng một lựa chọn rất nhỏ.
Nhưng tương lai, sau cùng, được kiến tạo bởi chính những người không ngừng bước tiếp.
BOX:
Tham dự vòng chung kết có bà Yumioka Haruna – Lãnh sự, Trưởng Ban Văn hóa – Giáo dục thuộc Tổng Lãnh sự quán Nhật Bản tại TP.HCM; bà Hachisuka Makiko – chuyên gia tiếng Nhật, đại diện Trung tâm Giao lưu Văn hóa Nhật Bản tại Việt Nam; GS. Ito Sukerou – Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục tiếng Nhật dành cho các quốc gia không sử dụng chữ Hán JLAN; cùng các chuyên gia, giảng viên và đại diện các cơ sở giáo dục Việt Nam – Nhật Bản.
Về phía Ban Tổ chức và các đơn vị đồng hành có ông Nguyễn Duy Anh – Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hiệu trưởng Học viện Nhật ngữ GAG, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội người Việt Nam tại Nhật Bản; TS. Đỗ Hữu Nguyên Lộc – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM; TS. Ngô Minh Hải – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM; TS. Võ Văn Thành Thân – Giám đốc Trung tâm Phát triển nguồn nhân lực Việt – Nhật, Phó Trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa quốc tế, UEF; TS. Vũ Thúy Nga – Trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Nhật Bản, Trường Đại học Đại Nam, cùng đại diện các trường đại học, THPT, tổ chức giáo dục và doanh nghiệp Việt Nam – Nhật Bản.
Sự hiện diện của các cơ quan ngoại giao, tổ chức giáo dục, chuyên gia và các trường đào tạo tiếng Nhật cho thấy cuộc thi không chỉ là một sân chơi học thuật dành cho học sinh, sinh viên, mà còn góp phần thúc đẩy giao lưu giáo dục, văn hóa và kết nối thế hệ trẻ Việt Nam – Nhật Bản.
DORA